NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE. (MUSTAFA KEMAL ATATÜRK)

TÜRKÜ MÜZİK MERKEZİ

BAĞLAMADA MAKAMLAR

Güçlüsü: Dörtlü ile beşlinin ek yerindeki Neva (RE) perdesidir. Üzerinde Buselik çeşnili yarım karar yapılır.


Asma Karar perdeleri:
1. Uşşak makamının en önemli ve karakteristik asma karar perdesi Segah ( 1 koma Sİ bemol) perdesidir. Bu perde üzerinde Segah ve Ferahnak çeşnisi ile asma karar yapılır.
2. Uşşak dörtlüsünün karar perdesinin bir Tanini altında Rast (SOL) çeşnisinin yer aldığını biliyoruz. Uşşak seyri sırasında Rast (SOL) perdesine düşülürse, Rast da rastlı asma karar yapılmış olur.


Donanımı:Sanat Müziğinde donanım 1 koma Si bemol işareti ile gösterilir. Halk müziğinde ise Sİ bemol 2 ile ifade edilir.


NOT: Uşşak makamında Si sesi koma bemollü, yani Segah perdesi olarak görülür, fakat özellikle inici nağmelerde iniş cazibesiyle bu perde segahtan 1-2 koma daha pest basılır. Bu hal makama ayrı bir özellik ve kişilik kazandırır. 2-3 komalık değiştirme işareti olmadığı için yazıda bu perde sanat müziğinde Segah (1 koma Sİ bemol), halk müziğinde Sİ bemol 2 olarak gösterilir. İcra da daha pest basılır.

Dügah (LA) ve Segah (1 koma Sİ bemol) perdeleri arasında 8 komalık bir uzaklık vardır. Bu aralığa büyük Mücenneb aralığı denir ve "K" simgesi ile gösterilir. Uşşak makamında 2-3 koma kadar pest basılan Sİ esi yüzünden Dügah ile bu pestleşmiş Sİ sesi arasında 6-7 komalık bir aralık kalır ki, buna eksik büyük Mücenneb denir.

Uşşak makamına özgü bir durum olarak kabul edilen bu hal, doğruyu söylemek gerekir ki birçok yerlerde kendini hissettirir.

Türk Müziği sistemine bu aralığın alınması, bir bakıma doğru ise de, zaten sayıca fazla olan aralıklarımızı ve buna bağlı olarak değiştirme işaretlerini de çok arttıracağından, kullandığımız Türk Müziği sistemini kuran Saadettin Arel ve Dr Suphi Ezgi tarafından sistem dışı bırakılmıştır. Fazla işaret ve aralığın İcra bakımından büyük sakıncaları olduğu söz götürmez.


Perdelerin adları: Dügah (LA), Segah "Sİ bemol, 1 koma" (Bu perdenin arz ettiği özellik yukarıda anlatılmıştır), Çargah (DO), Neva (RE), Hüseyni (Mİ), Acem (FA), Gerdaniye (SOL) ve Muhayyer (LA) dır.


Yedeni: 2. çizgideki SOL (Rast) perdesidir.


Genişlemesi:
1- Uşşak makamı çıkıcı, ağır başlı ve dini duygular uyandıran bir makamdır. Bu yüzden, makamın ağır başlılığının bozulmaması için genişlemesi, daima dizinin pest tarafından durak altından yapılır. Bu da Yegah (RE) perdesinde bir Rast beşlisi oluşturmakla elde edilir. Bu genişleme de (FA diyez) Irak perdesi diziye yabancı bir sestir. Ana dizide böyle bir ses yoktur. Esasen Yegah 'taki Rast çeşnisi de diziye yabancıdır. Fakat önceden biliyoruz ki, Uşşak dörtlüsünün karar perdesinin bir Tanini altında rast beşlisi meydana gelir. Yani bu iki çeşni iç-içedir. İşte Irak perdesi ve Yegahtaki Rast çeşnisi Uşşak-Rast arasındaki bu yakınlıktan meydana gelmiştir ve adeta-Rast makamından alınmıştır.
2- Uşşak makamının mutlaka durak altından genişlediğini biliyoruz. Bu makam tiz durak üstünde hemen hiç dolaşmaz. Aksi halde makamın ağır ve ciddi havası kaybolur. Bu bakımdan tiz taraftan genişlemez. Tiz taraftan genişleme daha çok Uşşak makamına her bakımdan benzeyen Bayati makamı için düşünülebilir. Bununla beraber çok nadiren de olsa bazen nağmeler tiz durağa ulaşabilir. O zaman hangi seslerin kullanılacağını tespit etmek gerektiğinden tiz taraftan bir genişleme tamamen teorik de olsa söz konusudur.


Seyir: Durak civarından, durağın altında genişlemiş bölgenin seslerinden seyre başlanır. Önce durak üzerindeki Uşşak dörtlüsünün seslerinde dolaştıktan sonra dizinin iki tarafında karışık gezinip güçlü Neva Perdesinde yarım karar yapılır. Bu arada gerekli yerlerde gereken asma kararlar ve diğer özellikler de gösterilir. Nihayet bütün dizide ve gerekiyorsa genişlemiş kısımda da karışık gezindikten sonra Dügah (LA) perdesinde Uşşak çeşnisi ile tam karar yapılır.


NOT: Bayati Makamı, Uşşak makamının aksine inici bir makamdır. İniciliğin dışındaki diğer birbirine benzeyen özelliklerinden ötürü, Uşşak Makamına çok yakın bir makamdır.

Uşşak


Perdelerin İsimleri: Halk müziğinde ismen kullanılmazsa da Hüseyni makamı dizisinde perde isimleri kalından inceye doğru; Dügah (LA), Segah (Sİ 1 koma), Çargah (DO), Neva (RE), Hüseyni (Mİ), Eviç diyez) veya Acem (FA), Gerdaniye (SOL) ve Muhayyer (LA) dır.


Yeden: Portede 2. çizgideki SOL (Rast) perdesidir.


Genişlemesi: Güçlü Hüseyni perdesi üzerindeki Uşşak dörtlüsü, Muhayyer'de bir Buselik beşlisi eklenmesiyle, Hüseyni de Uşşak dizisi olarak uzatılır. Tiz tarafta meydana gelen çeşni içindeki Sİ sesi, Buselik perdesidir.

Hüseyni


Seyir: Güçlü Hüseyni perdesi civarından seyre başlanır. Bazen karar perdesinden başlasa bile her güçlü ye yönelinir. Diziyi meydana getiren çeşnilerde karışık gezindikten sonra güçlü hüseyni perdesinde Uşşak çeşnili yarım karar yapılır. Bu arada gerekli yerlerde asma kararlar da gösterilir. Yine dizide karışık gezinile istenirse genişlemiş kısım da gösterilip Dügah (LA) perdesinde Hüseyni dizisiyle tam karar yapılır.

Hüseyni Makamı dizisinin inici şekli Muhayyer Makamı 'nı oluşturur. Halk Müziğinde bu makam da en çok Engin Hüseyni diye anılır.

Muhayyer makamının seyrine tiz durak Muhayyer (LA) perdesi civarından başlanır.


UŞŞAK VE BEYATİ MAKAMLARI
UŞŞAK MAKAMI:


Durağı (Karar Sesi): Dügah (LA) perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Dizisi: Yerinde Uşşak dörtlüsüne Neva 'da (RE' de) Buselik beşlisinin eklenmesinden meydana geliştir (Uşşak dörtlüsü + 4. derecede Buselik beşlisi).

Uşşak ve Bayati


HÜSEYNİ AYAĞI
(HÜSEYNİ VE MUHAYYER MAKAMLARI)


Durağı (Karar Sesi): LA (Dügah) perdesi

Seyri: İnici-Çıkıcıdır.

Dizisi: Yerinde Hüseyni beşlisine, Hüseynide Uşşak dörtlüsünün eklenmesinden meydana gelmiştir. (Hüseyni beşlisi + 5. derece Uşşak dörtlüsü)

Yerinde Hüseyni Makamı Dizisi.

Hüseyni Ayağı


Hüseyni makamında, özellikle inici nağmelerde, iniş cazibesiyle bazen eviç perdesi yerine Acem perdesi kullanılır ve Hüseyni perdesi üzerinde Kürdi dörtlüsü meydana gelir. Bu diziye de Acemli Hüseyni dizisi denir.


Güçlüsü: Hüseyni beşlisi ile Uşşak dörtlüsünün ek yerindeki Hüseyni perdesidir. Üzerinde Uşşak çeşnisiyle yarım karar yapılır. Fakat nağmeler Tiz Buselikten inerse, buna Hüseyni de Hüseyni denir.


Asma Karar Perdeleri: Hüseyni makamının en önemli ve karakteristik asma karar perdesi Çargah perdesidir. Acemli Hüseyni dizisi ile yani Eviç yerine Acem perdesi kullanılarak iniliyorsa, Çargahtaki karar Çargah çeşnilidir. Bu Çargah da Çargahlı kalış Hüseyni makamı için çok karakteristiktir.

İkinci derece önemli asma karar perdesi Segah perdesidir. Bu perde üzerinde Segah ve Ferahnak çeşnili veya Segah üçlüsü ile asma karar yapılır. Eğer Acemli H{üseyni dizisi kullanılıyorsa, yani acem perdesi ile inilmişse, Eksik Segah ve Eksik Ferahnak çeşnisi ile kalınmış olunur ki, bu hemen hemen Uşşak makamına bir geçki sayılabilir.

Yerinde Acemli Hüseyni Makamı Dizisi:

Uşşak ve Bayati


Üçüncü derecede önemli asma karar perdesi Neva (RE) perdesidir. Bu perde üzerinde, dizide Eviç perdesi kullanılıyorsa Rast (Sol), Acemi i Hüseyni dizisi kullanılıyorsa, yani Acem perdesi ile inilmişse Buselik çeşnileri meydana gelir.

Ayrıca Rast (Sol) perdesinde de Rast beşlisi ile asma karar yapılabilir.


Donanımı: Sanat Müziğinde donanımına Sİ için koma bemolü (1 koma), FA için bakiye diyezi yazılır. Halk Müziğinde ise Sİ perdesi bemol 2 ile gösterilir. FA perdesi için bakiye diyezi konulur.


MÜSTEZAT AYAĞI
Çargah, Mahur ve Rast Makamları Halk müziğinde Müstezat ayağı olarak bilinirler.



ÇARGAH MAKAMI


Durağı: DO (Çargah) perdesidir.

Seyri: Çıkıcı ve inici olarak kullanılmıştır

Güçlüsü: SOL (Rast) Perdesidir.

Dizisi:

Çargah


MAHUR MAKAMI


Durağı: Sol (Rast) Perdesidir.

Seyri: İnicidir.

Güçlüsü: 1.mertebe güçlüsü SOL (Rast) 2.mertebe güçlüsüRE (Neva) perdesidir.

Dizisi: Çargah makamı dizisinin SOL (Rast) perdesinde inici şeklidir.

Mahur


RAST MAKAMI


Durağı: SOL (Rast) perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Güçlüsü: RE (Neva) perdesidir.

Dizisi:

Rast


MiSKET AYAĞI
Halk müziğimizde Fa diyez (Irak) perdesinde karar veren türküler, Misket ayağı olarak bilinmektedir.

Dizileri bakımından bu benzetmeye en yakın makamlar Irak ve Eviç Makamlarıdır. Misket Dizisi (Ayağı) ile Misket düzenini (Akort'unu) birbiriyle karıştırmamak gerekir. Misket Ayağındaki türküleri seslendirirken bağlama misket düzenine çekilirse, karar sesi güçlendirilerek duyum tadı zenginleştirilir.


IRAK MAKAMI


Durağı: FA diyez (Irak) perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Güçlüsü: LA (Dügah) perdesidir.

Dizisi:

Irak


EVİÇ MAKAMI


Durağı: FA diyez (Irak) perdesidir.

Seyri: İnicidir.

Güçlüsü: Kamalı FAdiyez (Eviç) perdesidir.

Dizisi:

Eviç


KATİP AYAĞI
Nihavend ve Sultanı yegah makamları halk müziğimizde Katip ayağı olarak bilinmektedir.


NİHAVEND MAKAMI


Durağı: SOL (Rast) perdesidir.

Seyri: İnici-Çıkıcı. Bazen de inici gibi seyre başlarsa da hemen çıkıcı-inici hale döner.

Güçlüsü: RE (Neva) perdesidir.

Dizisi:

Katip


AZERİ AYAĞI
Türk Sanat müziğimizde Segah ve Hüzzam olarak bilinen makamlarımız Halk müziğimizde Azeri Ayağı olarak bilinmektedir. Ancak burada Azeri tavrı ile dizisini birbirine karıştırmamak gerekir. Esasen tavırlar daha çok uzun saplı bağlama da tezene kullanımını ilgilendiren bir konudur.


SEGAH MAKAMI


Durağı: Sİ bemol (1 koma) "Segah" perdesidir.

Seyri: Çıkıcıdır.

Güçlüsü: RE (Neva) perdesidir.

Dizisi:

Azeri


HÜZZAM MAKAMI


Durağı: Sİ bemol (1 koma) "Segah" perdesidir.

Seyri: İnici -Çıkıcıdır

Güçlüsü: RE (Neva) perdesidir.

Dizisi:

Hüzzam


Duyum bakımından birbirine çok benzeyen bu iki makamımız kendine özgü özellikleri ile birbirlerinden apayrı bir makam olduklarını gösterirken halk müziğinde yukarıda da izah ettiğim gibi Azeri ayağı olarak bilinirler. Aslında bu adlandırma, Azeri türkülerinin çoğunluğunun Segah makamında türküler olduğundan kaynaklanmıştır.


DERBEDER AYAĞI
Saba ve Bestenigar makamları Halk müziğinde Derbeder ya da Kalenderi ayağı olarak bilinmektedir.


SABA MAKAMI


Durağı: LA (Dügah) perdesidir.

Seyri: Çıkıcı veya çıkıcı inici olarak kullanılmıştır.

Güçlüsü: DO (Çargah) perdesidir.

Dizisi:

Saba
Saba


KEMENÇE DÜZENİ


Karadeniz yöresinin ezgileri çalınırken bağlamadan çıkan seslerin kemençeye benzetilmesi amacıyla yapılır. Bağlamada her sıra tel kendi aralarında akort edilirken bu düzende, aynı sıradaki alt tellerden biri baş bir sese akort edilir. Alt tellerde iki çelik, bir sırma olduğu göz önünde bulundurulursa bu çeliklerden bir tane diğerine göre bir tam beşli pestte çekilir. Alt teli LA kabul ettiğimizde bu alt tellerin kendi aralarında LA-RE-DO olduğu görülür. Bu da Karadeniz kemençesinin seslerini vermektedir. Orta ve üst teller Bozuk düzenle aynıdır. Alt telde melodi çalınırken, aynı anda farklı sesler duyulur.
Bu düzenlerin haricinde orta tel bazen beşli aralıklarla akort edilip LA-RE-LA olarak kullanılabilinir. Bağlamanın orta ve üst telleri isteğe göre değişik aralıklarda akort edilip farklı düzenler de elde edilebilir. Bu özel amaçlı düzenler kişilerin şahsi becerilerine bağlıdır.

Kemençe


PORTE

Bir musiki eserini dinlediğimiz zaman o eserin tizlik veya pestlik bakımından birbirinden farklı seslerden meydana gelediğini duyarız. İşte bu tizlik ve pestlik farklarını belirtecek şekilde notaların yazılmasına (isimlerinin belirlenmesine) yarayan, yatay durumda birbirinden eşit uzaklıkta beş paralel çizgi ve dört aralığa porte denir. Portede çizgi ve aralıklar aşağıdan yukarıya doğru sayılır.

Porte


İLAVE ÇİZGİLER

Portenin beş çizgi ve 4 aralığına ancak dokuz nota yazılabilir. Buna portenin en altına ve en üstüne yazılan iki notayı da ilave edersek, bu sayı ancak on biri bulur. Yani porte beş çizgi, dört aralığı ile bize on bir notanın ismini belirleme imkanı verir. Halbuki herhangi bir müzik eserinde, özellikle saz eserlerinde on bir sesten daha fazla ses kullanılabilir veya herhangi bir müzik eseri dizisi gereği daha tiz, yahut daha pest bölgelerde gezinebilir. İşte bu notaları yazabilmek için portenin altına ve üstüne kısa çizgiler konur. Bu çizgiler, gerek alttan gerekse üstten eldeki porteye yaklaştırılan ikinci ve üçüncü portenin, yazacağımız tizlik ve pestlikteki seslerin gerektirdiği kadar olan çizgilerdir. Bu duruma göre esas portenin on beş çizgili olduğu ortaya çıkıyor. Fakat birbirini takip eden on beş çezgilik bir porte üzerindeki notaları okumak tamamen imkansız olduğundan, bu portelerden ortadaki çizilir, altta ve üstteki öteki porteler sesler gerektikçe böyle ilave çizgiler halinde, kısa kısa, gerektiği sayıda gösterilir.

Anahtarlar : Portenin üstüne ve altına ilave çizgilerinin 4’ten fazlası okumayı zorlaştırdığı için 5 ilave çizgili pest ve 5 ialve çizgili tiz sesleri ve bunların ötesindekileri göstermek için değişik anahtarlar kullanılır. Anahtarlar üç çeşittir ve aralarında türlere ayrılırlar. Bunlar ikisi Sol, ikisi Fa, dördü Do olmak üzere sekiz tanedir. Anahtarlar aralıklara yazılmayıp çizgilere yazılır ve yazıldıkları çizgi üzerindeki notaya kendi isimlerini verirler. Diğer notalar da, buna göre isim alırlar. 1. çizgideki sol anahtarı, 4. çizgideki fa anahtarı ile aynı sonucu verdiği için sonradan kullanılmaz olmuştur.

Çizgiler


Anahtarların en önemli görevleri notaların isimlendirilmelerini sağlamalarıdır. Her anahtar yazıldığı çizgideki notaya kendi ismini verir. Örnek olarak. 1. çizgideki DO ve 4. çizgideki FA anahtarlarını ele alalım. Öteki anahtarlar için de durum aynıdır.

İlave


Türk müziğinde kullanılan Sol anahtarına göre portedeki çizgi ve aralıkları isimleri aşağıdaki gibidir.

İlave


GAM (Dizi)

Herhangi bir notadan başlayıp inici veya çıkıcı olarak sekiz komşu notanın hiç kopmadan sıralanmasına gam denir. Gamlar pestten başlayıp tize doğru sıralanıyorsa çıkıcı, tizden başlayıp pestte doğru sıralanıyorsa inici gam adını alır. Batı müziğinde her gam başladığı notanın ismini alır (Çıkıcı DO gamı, inici RE gamı gibi). Gamlar çıkıcılık veya inicilik hakkında bir şey söylenmezse, her zaman çıkıcı gam anlaşılır. Gam yerine bugün DİZİ adı kullanılmaktadır.
1. Diatonik Gam : 5 tam 2 yarım sesten meydana gelen gama diatonik gam denir.
2. Kromatik Gam : Diatonik gamdaki 5 tam aralığın bölünmesiyle meydana gelen, birbirine eşit uzaklıktaki 12 yarım sesi olan gama kromatik gam denir (Bkz. Tampere sistemi).

Gam


Gamın her notasına derece denir. Buna göre gama adını veren en pest nota 1. derece, diğerleri de 2. derece, 3. derece, 8. derece diye sıralanır.
Bir notaya alttan veya üstten bitişik olan notaya bitişik derece denir. Mesela mi-fa-sol bitişik derecelerdir. İki notanın arasına başka notalar girmişse, buna ayrık derece denir. Mesela mi-sol, sol-si ayrık derecelerdir.
Türk Müziği Sistemi'nde Sol anahtarı kullanılmaktadır. Bu anahtara göre perdelerin isim ve sıralanışları aşağıdaki gibidir.

Gam-1


Türk musikisinde, müzik eserleri istisna diziler dışında ve istisnalar haricinde orta ve tiz sekizlideki iki oktavlık ses alanı içerisinde seslendirilir. Türk müziği eserlerini seslendirmek için gereken ses alanı bu kısımdır. Türk müziği dizilerini seslendirmeye yeterli alan aşağıdaki gibidir.

Gam-2


Notalar, isimlerini, sol anahtarı vasıtasıyla porteden aldığını biliyoruz. İsmini öğrenmekle de seslerin tizlik, pestlik durumunu belirlemiş bulunmaktayız. Yani, DO sesinin RE sesine göre daha pest ya da Sİ sesine göre daha tiz olduğunu yukarıdaki nota yazısında gözle de görebilmekteyiz.



Bir eseri nota okuyarak seslendirebilmek için, yalnızca isimlerini bilmek yeterli değildir. Notalar şekil olarak da bir değer ifade etmektedirler. Bu değerlerin de (Kıymet, zaman), bilinmesi gerekmektedir ki seslendirme anında hangi notanın ne kadar süre seslendirme yapılacağı anlaşılabilsin.

Gam-3


SUS (ES) iŞARETLERi

Bir müzik eserini seslendirme anında ritmi gereği bazı yerlerde belli sürelerle susmak (o süre içerisinde), seslendirme yapmamak gerekir. Bu susma gerektiren yerleri ve susma sürelerini belirten işaretlere sus ya da Es işaretleri denir. Bu işaretlerde en az notalar kadar önemlidir. Sus işaretlerinin de notalar gibi şekillerine göre isim ve kıymetleri vardır. Bu değerler aynı notalarda olduğu gibidir. Aralarındaki fark notalar seslendirmeyi, es işaretleri de susmayı ifade eder.

Sus


İsimleri aynı olan nota ve susların değerleri de aynıdır. Notalar değeri kadar seslendirmeyi, suslar değeri kadar susulması gerektiğini ifade ederler.

Basit bir ifadeyle nota okumayı, ses trafiği akışına benzetebiliriz. Nasıl ki seyir anında kara yollarının belirlediği kurallara uymak gerekiyorsa, müziğin akışı sırasında okuma esnasında dikkat edilmesi gereken kuralların da ayrıca bilinmesi gerekmektedir. İleride öğreneceğimiz, değiştirme işaretlerinin yönlendirmesi, seslendirilen eserin bazı bölümlerinin üst üste iki kere tekrar edilişi gibi bir durumları belirten işaretlerin de önemi büyüktür. Bu işaretler sıralayacak olursak:

Uzatma Noktası : Önünde bulunduğu nota ya da sus işaretini nota ya da sus işaretinin kendi değerinin yarısı kadar daha fazla icra edilmesini gerektirir.

Sus Uzatma


Çift Uzatma Noktası : Sesli ve sessiz sürelerin (Nota ve sus 'ların) sağına yan yana konulan iki nokta o notayı, ya da sus'u, asıl değerinin yarısı ve yarısının yarısı kadar daha arttırır (Değerini% 75 fazlalaştırır).

Çift Uzatma Noktası


Kısaltma Noktaları : Nota ve sus’ların süre uzunluğunu azaltan üzerlerine konulan noktalara kısaltma noktaları denir. Üzerinde kısaltma noktası olan notalar kesik kesik çalınır ve okunur. Notaların çok kesik seslendirilmesi istendiğinde notanın üst kısmındaki nokta üçgen şeklini alır.

Sus Kısaltma Noktaları


Üçleme : İki eşit notanın aynı süre vuruşu içinde, üç nota olarak kabul edilmesine üçleme ya da triyole denir.

Üçleme


Çarpma Notası : Esas notaya bir tam sesten uzakta bulunan ve çabucak parmak çarpıp esas notaya geçilen notalara çarpma notası denir. Çarpma notasının değeri asıl notadan daha büyük olamaz ve seslendirilirken esas nota, çarpma notasının süresi düşürülerek seslendirilir. Yani çarpma anında geçen süre asıl notadan eksiltilir.

Çarpma Notası


Ölçü : Nota yazılımında, portede dikine çizilmiş iki çizgi arasındaki kısma ölçü denir. Eserin başına yazılan 2/4, 4/4 gibi rakamlar ölçü içerisindeki var olması gereken nota kıymetini belirtir.


Ölçü Çizgisi : Portede dikine çizili ince çizgilerin her birine ölçü çizgisi denir.

Ölçü


Ölçü Tekrar işareti : Bir müzik eseri seslendirilirken içerdiği ölçülerden birinin tekrar edilmesi gerektiğinde, ölçü içindeki notalar yeniden yazılmayıp, bir sonraki ölçüye bir çizgi ve iki noktadan oluşan bir şekil konur. Bu şekil önceki ölçünün yeniden tekrar edilmesi gerektiğini ifade eder.

Çarpma Notası-1


Tekrar işareti : Bir müzik eserinin tamamı veya bir bölümü tekrar edilecekse o kısım tekrar yazılmayıp önüne tekrar işareti konur. Tekrar işareti ya başa ya da dönüşte karşılığı mevcutsa o bölüme dönülüp tekrar edilmesini sağlar.

Tekrar İşareti


Durak işareti : Notaların süresi dışında, istenildiği kadar uzatılabileceğini gösteren bir işarettir. Bu işaretle görülen notada seslendirme süresi, çalan, okuyan ya da yönetenin isteğine bağlı kalır.

Durak İşareti


Bitirme Çizgisi : Bir müzik eserinin bittiğini göstermek için son ölçü çizgisi birbirine bitişik bir ince bir kalın çizgiyle belirtilir.

Bitirme Çizgisi


Senyo : Bir müzik parçasında; ikinci konulduğu yerden, birinci konulduğu yere dönülerek ikince kere seslendirilmesi gerektiğini ifade eder. Genellikle iki dörtlük içeren parçaların birinci dörtlüğü seslendirildikten sonra parçanın başına ve sonuna konularak ikinci dörtlüğü seslendirmek için tekrarı sağlar.

Senyo


Koda (Coda) : Bir müzik parçasının belli bir yere kadar tekrar edilip, bir bölümünü atladıktan sonra başka bir yerde bitirmek için kullanılan işarettir.


Uzatma Bağı : Müzik eserleri yazılırken, notaları birbirine bağlayan işarete bağ işareti denir.


Akor : Birden fazla uyumlu sesin aynı anda duyulmasına denir.


Bona : Bir nevi taksimattır. Notaları sürelerine uygun okumaktır.


Metronom : Bir müzik eserinin temposunu, hızını belirten alete denir.


Solfej : Notaların adlarını, sesleri ve süreleriyle uyumlu bir şekilde okumaya denir.


ARALIK

Sesler arasındaki kalınlık, incelik farkına aralık denir. Başka bir anlatımla, aralık, sesler arasındaki uzaklıktır. Batı müziğinde ana olarak tam ve yarım aralıklar vardır. Ayrıca artık ve eksik aralıklar mevcuttur. Tüm aralıklar Türk musikisinde de aynen vardır. Fakat yarım, artık, eksik gibi sıfatlar Türk musikisinde başka bir ölçüye bağlıdır. Aralık pestten tize olursa buna üst aralık, tizden pestte olursa alt aralık denir. Alt veya üst diye bir şey belirtilmemişse, her zaman üst aralığın kast edildiği anlaşılır. Aralığın konu olduğu yerde seslerin süresinin önemi yoktur.


ARALIKLARıN RAKAMLANDIRILMASI

Dizinin (Gam'ın) her sesine derece denir. Aralıkların rakamlanması da buna dayanır. Ancak burada herhangi iki ayrık derecenin arasındaki mesafeyi ifade etmek de kolaylaşır. Bunda kural, aralığın başladığı notadan gittiği notaya kadar, kendi dahil, sayarak gerekli sayıyı vermektir.


Birli : (Sesdaş, unison) Bir ses olduğu yerde aynen tekrar edilirse birli, sesteştir.

Birli


İkili : Bir sese göre ister üst ister alt taraftan bitişik derecelerine ikili denir. Üst ikili alt ikili.

İkili


Üçlü : Bir sese göre, üst ve alt taraftan kendi dâhil üçüncü sesine üçlü denir. Üst üçlü, alt üçlü.

Üçlü


Dörtlü : Bir sese göre, üst ve alt taraftan kendi dahil dördüncü sese dörtlü denir. Üst dörtlü, alt dörtlü.

Dörtlü


Beşli : Bir sese göre, üstten ve alttan kendi dahil beşinci sese beşli denir. Üst beşli, alt beşli.

Beşli


Altılı : Bir sese göre, üstten ve alttan kendi dahil altıncı sese altılı denir. Üst altılı, alt altılı.

Altılı


Yedili : Bir sese göre, üstten ve alttan kendi dahil yedinci sese yedili denir. Üst yedili, alt yedili.

Yedili


Sekizli : Bir sese göre, üstten ve alttan kendi dahil sekizinci sese sekizli veya oktav denir. Üst sekizli, alt sekizli gibi.

Sekizli